De videoserie Respice Finem is tussen november 2016 en januari 2018 geproduceerd. De premiére vindt plaats in Rijksmuseum Twenthe van 27 januari t/m 16 juni 2019.

Blader door het 'boek' dmv de pijltjestoetsen op het toetsenbord of via de pijl-iconen links boven elke bladzijde. Het streepjes-icoon toont de index.

Respice Finem

Het thema van de videoserie Respice Finem (lat. Overdenk het einde) vindt zijn oorsprong in het bijbelverhaal Sodom en Gomorra, waarin het over vernietiging als straf voor een goddeloze levenswijze gaat.

Alleen het gezin van Lot wordt van hogerhand gered, mits tijdens de vlucht één gebod wordt nageleefd : gij zult niet omkijken. De vrouw van Lot kan echter haar nieuwsgierigheid niet bedwingen en kijkt toch om; zij deformeert in een zoutpilaar.

Geen weerstand kunnen bieden aan nieuwsgierigheid, toch omkijken, aan- en beschouwen, het zijn eigenschappen in de menselijke natuur die desastreuze gevolgen kunnen hebben - zoals in het geval van Lots vrouw - maar evengoed "tijdloze" momenten kunnen opleveren.

In de video's die deel uitmaken van de serie Respice Finem, wordt óók omgekeken.
De beelden geven een persoonlijke interpretatie van wat er gebeurt als je nieuwsgierig bent, tóch omkijkt en beschouwt.

Respice Finem bestaat uit de volgende videowerken:  [full HD]

   Circulus Vitae  [3.02 min.]
   Exitium  [4.53 min.]
   Periculum  [4.53 min.]
   Contemplatio  [4.53 min.]
   Ars Moriendi  [3.02 min.]

De vijf videowerken zijn afgestemd op de gekozen filmlocaties in De Meelfabriek in Leiden, waarbij de ruimtes zonder blijvende toevoegingen of ingrepen hun identiteit behielden. Voor Periculum is een silo-gang op de 6e verdieping gebruikt, voor Ars Moriendi het voormalige ketelhuis. Het monumentale Pakhuis met de vloerdeksels was de locatie voor Exitium, Contemplatio en Circulus Vitae.
Het puin voor Exitium is eigenhandig verzameld op het terrein van De Meelfabriek.

'Video installaties om de wereld aan het werk te zien'

Door Michael van Hoogenhuyze

Inge Reisberman (Almelo, 1959) is als schilder opgeleid aan de AKI in Enschede. Inmiddels werkt ze vooral met video en fotografische technieken. Dat is geen verandering van discipline maar het resultaat van het feit dat in de hedendaagse kunst geen scherpe scheidslijnen tussen disciplines bestaan. Door gebruik te maken van video en fotografie werd haar werk een hedendaagse wijze om met licht en duisternis om te gaan. Licht, duisternis en zwaartekracht worden de werkende elementen van haar wereld.
Haar meest recente werk is de video-installatie Respice Finem: over de wraak van God over twee zondige steden. De natuur die zich tegen de mensen keert. In Respice Finem gaat het om het verhaal van Lot en diens vrouw en dochters. Ze mogen vluchten, mits ze zich niet omkeren en zien hoe de steden vergaan. De vrouw van Lot kan de verleiding echter niet weerstaan, zij draait zicht om en en kijkt naar de vernietiging. Ze versteent.

Inge maakte een vijftal films. We worden uitgenodigd om naar die vijf films te kijken. We verstenen niet, misschien omdat het maar projecties zijn, geen echte gebeurtenissen. Maar het impliceert wel dat er een risico aan verbonden kan zijn. Respice Finem is een kunstwerk geworden waarin we kunnen kijken naar nagespeelde natuurrampen als straffen van God, of als de manier waarop door onverwachte gebeurtenissen ruimtes 'tot leven' komen.

Inge Reisberman is een kunstenaar van deze tijd. Zelf beschrijft ze haar werk als 'lens-based'. Ze maakt gebruik van alle mogelijkheden die de hedendaagse digitale technologie biedt. Het werken met licht is van oudsher gebaseerd op de optica: de wetenschap van het beheersen van lichteffecten via spiegels en lenzen. De wetenschap krijgt hier in de kunst een spirituele kant door de betekenis van licht. Maar daarnaast hebben veel van haar werken ook de zeggingskracht van romantische landschappen als die van Caspar David Friedrich. Leegte en suggestie van eenzaamheid spelen een rol. En ook zijn generatiegenoot Turner zou je kunnen noemen; de kunstenaar voor wie licht het voornaamste onderwerp in zijn oeuvre werd. Deze elementen: de oude traditie van optica, de spirituele betekenis van licht, en de eenzaamheid van het Romantische landschap komen allen samen in het werk van Inge Reisberman, maar leiden nergens tot overdrijving of pathetiek. Eerder is haar werk laconiek, beschouwend en minimaal. De camera beweegt niet en de films gaan steeds over één proces of gebeurtenis.

Maar de eerste indruk is toch dat het werk verwant is aan de Romantiek van Caspar David Friedrich. Of Inge bewust dat aspect heeft gezocht in haar werk, weet ik niet. Maar het maakt zo'n vanzelfsprekende indruk dat je kunt denken aan een gemeenschappelijk element. Een tijdverschijnsel wellicht?

De kunsthistoricus Robert Rosenblum spreekt in zijn boek From Friedrich to Rothko van een speciale noordelijke traditie in de schilderkunst. In het proces van secularisering was er geen plek meer voor Bijbelse wonderen of kerkelijke kunst. In de Romantiek ging men het goddelijke zien in de natuur als geheel. De landschappen uit die tijd krijgen een lading alsof ze een religieuze stemming willen oproepen; God is in de natuur of God en Natuur zijn één.

Een aantal video's van Inge tonen een liggende compositie van een ruimte, waarbij de vloer onderaan zichtbaar is. In Exitium wordt de vloer volgestort met puin. We zien stromen van puin neerdalen en kolommen van stof terugkaatsen. Het contrast tussen het horizontale, het stilstaande beeld, en het verticale, het vallen, is maximaal. Je ziet ook niet waar de stof vandaan komt. Zo ontstaan een helder beeld en een groot mysterie tegelijkertijd. We bevinden ons op de bodem, terwijl alle energie van boven komt. Door het te tonen in een videoprojectie raakt het materiële aspect meer op de achtergrond en is vooral het licht belangrijk als drager van betekenis.

Wanneer we kijken naar een zonsondergang, de zon bijvoorbeeld wegzakkend in de zee, zijn twee dingen duidelijk: Bijna iedereen vindt het mooi, en we moeten blijven wachten tot de zon helemaal weg is. Er zijn duizenden foto's en schilderijen van zonsondergangen. Maar ze zijn niet zo interessant als een echte zonsondergang, wanneer de zonneschijf steeds roder wordt en wegzakt totdat er nog een klein streepje over is, waarna we een kille bries over de avond voelen gaan. Het meemaken van de verandering, de transformatie van ons uitzicht is belangrijker dan een verzameling afzonderlijke mooie beelden.

Een landschap kan een stemming hebben. Wanneer die stemming verandert treedt er een emotie op, en dat is precies wat we lijken mee te maken. De filosoof Lessing schreef er al over in zijn beroemde essay Laocoön: Er is kunst in de ruimte en kunst in de tijd. Om een emotie te tonen moet men een kunstvorm gebruiken die zich voltrekt in de tijd. Beeldende kunst zou in deze benadering minder geschikt zijn voor het tonen van emoties dan muziek of theater. Om de emotionele diepte van een plek te laten zien maakt Inge beelden die precies het verloop van de tijd combineren met een 'stilstaand' beeld. We zien rook in een gang geblazen worden, witte spatten op een stenen vloer vallen, puin naar beneden komen. Je kunt je voorstellen wat het effect zal zijn, maar je wilt het toch zelf meemaken. En dus kijk je de film uit, mediterend over een alledaags verschijnsel dat juist ook door de vormgeving een kosmische allure heeft gekregen.

Die 'kosmische allure' wordt versterkt door de toespelingen die Inge zelf maakt in haar werk. Series hebben een Bijbelse naam, en de afzonderlijke films krijgen een Latijnse titel, een speelse aanpak waarbij een verhaal uit het Oude Testament wordt gecombineerd met Latijnse namen uit een geheel andere periode. Daarmee biedt het voor de toeschouwer ook een openheid die het niet nodig maakt 'ergens in te geloven'.

De beelden hebben over het algemeen een landschappelijk karakter. Dat is opvallend, want al haar films maken gebruik van industriële binnenruimtes. Door lichtval, formaat, compositie en door de traagheid van de gebeurtenissen ontstaat een landschappelijk karakter.

We zien een ruimte, betekenisvol, kennelijk vormgegeven om een specifieke reden, die we als toeschouwer overigens niet kennen. In die ruimte voltrekt zich een verandering. Er wordt iets toegevoegd van buiten af, waardoor de ruimte langzaamaan van karakter verandert. We zien eigenlijk in een verkleinde vorm de kosmos aan het werk . Die verkleinde vorm, dat model, is gerealiseerd door een binnenruimte te presenteren als een landschap. Uitvergroting en verkleining treden tegelijkertijd op. De films bieden een meditatieve ervaring, maar wel in een industriële omgeving.

Het werk van Inge is het resultaat van een stapeling van betekenissen en transformaties. Daarbij heeft het in alle complexiteit toch een zekere openheid. Die openheid geeft aan toeschouwers de gelegenheid om tot een eigen interpretatie te komen.

Michael van Hoogenhuyze

augustus 2018

Activiteiten/producties in De Meelfabriek 2013 - 2017

2017
Productie 5-delige videoserie Respice Finem,

Lichtinstallatie Drip Drop tbv Singelspark, georganiseerd door Fields of Wonder


2015
Aankoop Upstream, Downstream en Floorstream uit de serie Natures Mortes door Museum De Lakenhal, Leiden  (2015)

Aankoop Upstream door Collectie Wilploo. Vanuit deze collectie is Upstream geschonken aan Rijksmuseum Twenthe  (2014/2015)


2013
Deelname expositie Twaalf Leidse kunstenaars in De Meelfabriek, georganiseerd door

Museum De Lakenhal Leiden  (curator Meta Knol en gastcurator Mariska Beljon)

Start productie videoserie Natures Mortes, afgerond in 2015

Circulus Vitae    Full HD video, 04.53 min., sound, 2017, oplage: gehele installatie 1/3, afzonderlijke video 4/6
Organische stof: yoghurt

Exitium    Full HD video, 04.53 min., sound, 2017, oplage: gehele installatie 1/3, afzonderlijke video 4/6
Organische stoffen: puin

Periculum    Full HD video, 04.53 min., sound, 2017, oplage: gehele installatie 1/3, afzonderlijke video 4/6
Organische stof: rook

Contemplatio    Full HD video, 04.53 min., sound, 2017, oplage: gehele installatie 1/3, afzonderlijke video 4/6
Organische stof: zout

Ars Moriendi    Full HD video, 03.02 min., sound, 2017, oplage: gehele installatie 1/3, afzonderlijke video 4/6
Organische stof: schuim

Crew

Crew:
Camera: David Brouwer en Michiel Keller

Assistent camera: Gerald Jager en Winand Stut

Electra, DMX controller: Otto Selis

Fotograaf: Hans van Egdom

Assistenten: Ad de Bruijne, Annemarie Koopman, Ans Zuyderhoudt,
Elsbeth Klink, Fer Kaptein, Jan van den Boogert, Jerry Kokje,
Jolien Schroot, Maarten Bakker, Winand Stut

Tevens dank aan
Michael van Hoogenhuyze (essay)

Ingrid Blans (redactie)

Lisa van der Heijden (redactie en tests)

Ab van der Wiel en Margot Simons (De Meelfabriek)

Camera's
Sony FS7 (Periculum, Exitium, Contemplatio)

Panasonic Lumix LX100 (Ars Moriendi)

Canon EOS 7D (Circulus Vitae)

Crew II

vlnr Jolien Schroot, Fer Kaptein, David Brouwer, Hans van Egdom, Gerald Jager, Ad de Bruijne, Jerry Kokje, Jan van den Boogert.

Inge Reisberman

Inge Reisberman (Almelo, 1959) is opgeleid aan de AKI (Artez) in Enschede. Zij woont en werkt in Leiden. Haar werk bevindt zich op het gebied van fotografie, video en video-installaties, waarbij haar films en foto's altijd een balans tussen abstractie en figuratie laten zien. Haar installaties karakteriseren zich door een uitgebalanceerde verhouding tussen poëzie en rauwheid, tussen vakmanschap en verbeelding, waarbij inhoud en omgeving op conceptuele en zintuiglijke wijze samenkomen. Werk van haar is vertegenwoordigd in diverse landelijk collecties, waaronder Museum De Lakenhal in Leiden en Rijksmuseum Twenthe.
Tekst: Museum De Lakenhal

OPLEIDING
AKI [Artez, locatie Enschede]
schilderen
1984-1989

TENTOONSTELLINGEN

2017

Enschede - Rijksmuseum Twenthe
Video 'Upstream', Wilploo Collectie
jan. en okt. 2017 t/m juni 2018

Leiden - LUMC galerie
'Natuurlijk', een selectie uit de collectie hedendaagse kunst van Museum De Lakenhal, groepsshow
2 feb - 30 apr

Rotterdam - WTC Gallery
'Hemisfeer' – videoserie 'Where'er he dwells' in bioscoop WTC, groepsshow
7 mei - 4 juni

Leiden - Lisfe
Lisfe Leiden International Short Film Experience
video 'DIALOGUE#1' van Michiel Keller/Inge Reisberman
12 en 13 mei

Leiden - Voice4thought festival
Scheltema, video 'DIALOGUE#1' van Michiel Keller/Inge Reisberman
23 en 24 sept

Hoofddorp - Galerie De Meerse
Duotentoonstelling, curator Aart van der Kuijl
10 dec - 10 jan

Leiden - Fields of Wonder
Lichtinstallatie SingelSpark - 17 - 30 dec

2016

Enschede - Rijksmuseum Twenthe
Video 'Upstream', Wilploo Collectie
17 jan-6 mrt en 19 aug-1feb17

Leiden - Lisfe
Lisfe Leiden International Short Film Experience
29 en 30 april

Den Haag - Pulchri
'Hello Darkness'
met Marjolein van Haasteren en Mary Geradts
18 juni-13 juli

Lowlands - Arttube/Museum De Lakenhal
Video's 'Upstream' en 'Downstream'
19-20-21 aug

Leiden – Cultuurfonds Leiden
Werk uit de fotoserie 'Lightseeing'
20 okt -31 dec

Nieuw Zeeland - The Shutter Room
The poetic condition
Drieluik 'Refugees', fotografie, groepsshow
7dec - 14 jan

Leiden - Fields of Wonder/Museum van Volkenkunde
SingelSpark
18 dec - 6 jan

Amsterdam - This Art Fair
video's 'Upstream', 'Shellshock', 'Downstream'
27 t/m 30 dec

2015

Schiedam - Stedelijk Museum Schiedam
video 'Upstream' Collectie Wilploo
7 feb-12 apr

Leiden - De Meelfabriek
Solopresentatie videoserie Natures Mortes
15-17 mei

Haarlem - Galerie 37PK
Het grid ontgroeid / 3D Lab - 3D print masterclass
1 mei – 14 juni

Bergen (NH) - KCB Museum Kranenburgh
'KCB en de Hallen'
8 nov – 27 dec

Leiden - Fields of Wonder
SingelSpark
17 t/m 27 dec

2014

Leiden - Ars Aemula,
Duotentoonstelling met Frederik Roes
23 mei – 9 juni

Leiden - The Big Draw
video/animatie 'Catwalk'
13 – 28 sept

Berlijn - 2014 Project Berlin
video 'Upstream'
19 – 27 sept

Den Haag - Pulchri GrafiekBiënnale
Video op print
29 nov 14 – 5 jan 15

Meer informatie is te vinden bij Uitgelicht

1989-2013

Schilderkunst en fotografie
Vanaf 2013 focus op videokunst

WERK IN BEZIT VAN:

Museum De Lakenhal
Rijksmuseum Twenthe
DUO
Vrijdag
Jeroen Dijkstra/Livingstone Gallery
Particuliere collecties

PUBLICATIES:

Amsterdam Art Magazine
Pandora kunsttijdschrift
Collectieboek DUO
Uit oog- en oorhoeken,  Allart Lakke
Video installaties om de wereld aan het werk te zien,  Michael van Hoogenhuyze

Contact

Inge Reisberman
Studio: Haagweg 4 C1
2311 AA Leiden

mobiel: 06 48450596
website: www.ingereisberman.nl
e-mail: info@ingereisberman.nl